ZOOPHONIA
zoeken naar de klank
een beluistering, een afbeelding
1995
Michael Fahres
met de delen
1. Photos (31’06”)
2. Phönix (33’53”)
opgedragen aan Hercule Florence
in opdracht van het Fonds voor Scheppende Toonkunst
Concept “Green Room”: T.M.Welling
Midi- en Sample-Techniek: Arno Peeters
Techniek: James Rubery
Met dank aan: Instituto Goethe Sao Paulo en Brasilia, Christina Bittencourt, Kodiak Bachine, André da Silva Gomes, José Joaquim Emérico Lobo de Mesquita, Brasilessentia Grupo Vocal, Elisa Freixo, Andy Costa en de Conjunto de Jose Lopéz. Speciale dank aan Johan Dalgas Frisch, Jacques Vielliard en Kees Hazevoet, die mij verschillende vogelopnamen ter beschikking hebben gesteld.
1. Voorgeschiedenis en eerste projektplanning
De expeditie van 1822
Tussen 1822 en 1829 vond in Brazilië de daar beroemde “Langsdorff”- expeditie plaats. Tsaar Alexander de 1ste gaf de Duitse Baron Georg Heinrich von Langsdorff de opdracht om, samen met wetenschappers en kunstenaars uit Rusland, Frankrijk en Duitsland, het achterland van Brazilië tot aan de Amazone te onderzoeken. Een van de vele begeleiders van de Baron was de in 1804 in Nice geboren Franse schilder Hercule Florence. Hij legde het landschap, de indianen, de flora en fauna vast in een reeks tekeningen en aquarellen.
Naast deze werkzaamheden beschreef Florence ook de klanken in zijn omgeving, waaronder de verschillende dieren (soundscape). In 1829 publiceerde hij zijn “Zoophonia” waarin hij d.m.v. beschrijvingen en een zelfontworpen muziektaal zijn akoestische ervaringen noteerde. De geluidsontdekker Florence was een van de eerste die de verbinding legde tussen “sound” en muziek. Daarmee overbrugde hij de kloof tussen “kunst” en het leven van iedere dag. Florence deelde mee in een muziekopvatting die pas in de 20ste eeuw met o.a. Varese (“musique concrete”) een verdere muzikale ontwikkeling beleefde.
Na de politieke opening van de Sovjet Unie in 1989 kwamen deze geschriften en aantekeningen die opgeslagen waren in de Academie voor Wetenschappen in St. Petersburg in het openbaar.
Artistieke verwerking
In april 1995 heeft een artistieke expeditie de sporen van Langsdorff gevolgd. Verschillende kunstenaars uit diverse disciplines hebben de geografische, ethnografische, ecologische, politieke, sociale en culturele veranderingen in Brazilë gedurende de afgelopen 166 jaar met eigen middelen verwerkt.
2. Over de muziek
Deel 1: “Photos”
“Photos” is een interpretatie van de notatie van Florence in een directe of vrije muzikale taal. Dat wil zeggen, zijn partituurschetsen en verhalen vormden o.a. het uitgangsmateriaal voor de compositie. Enerzijds konden de beschrijvende teksten van Florence, zoals bijvoorbeeld de vogelbeschrijvingen, met overeenkomstige
vogelgeluiden worden uitgebeeld. Anderzijds konden de partituren als basis worden gebruikt waarbij bijvoorbeeld het toonhoogteverloop een parameter voor de compositie vormde. Het compositiedeel “Photos” is geen bewerking van Hercule Florence’s ideeën over klank.
“Photos” probeert de gedachtenwereld van de ontdekker te interpreteren, te verduidelijken, verder te ontwikkelen met een eigen muzikaliteit.
Deel 2: “Phönix”
In “Phönix” werden geluidsopnamen, die ik tussen 1987 en 1994 in Zuid-Amerika heb gemaakt, compositorisch verbonden met de nieuwe, akoestische indrukken opgenomen tijdens de 1995 expeditie. Het was interessant om te zien in hoeverre de “tekstklanken” van Florence afweken van de dagelijkse geluiden van nu. De akoestische uitingen van het verleden en heden maakten het mogelijk de braziliaanse cultuur en maatschappij d.m.v. muzikale middelen te ervaren en te laten horen.
De soundscape “Zoophonia” is een luisterspiegel, een electro-akoestische, fotografische reis door de tijd.
“Zoophonia “ kan op twee manieren uitgevoerd worden. Als audio-installatie met de “Green Room” en als tape-concert waarbij de luidsprekers in het landschap worden geintegreerd.
a. Schriftelijk materiaal:
Partituren en geschriften van en over Florence
1. “Recherches sur la voix des animaux ou essai d’un nouveau sujet
d’etudes offert aux amis de la nature”, Tipogragrafia de R.Orgier,
Rio de Janeiro, 1831
2. “Zoophonia”, Memoria escripta em Francez Pelo Sr. Hercules Florence
no anno de 1829, Alfredo d’Escragnolle Taunay, Instituto Historico
e Geográfico Brasileiro, Rio de Janeiro, 1877
3. “A Zoophonia de Hercule Florence”, Jacques Vielliard,
Editora Universitária, Cuibá-MT, 1993
b. Klankmateriaal:
1. Soundscapes, Brasileiras 1-5, Juan Dalgas Frisch, 5 CD’s
2. Vogels van Zuid-Amerika, Bariloche, prive-opnamen
3. Canto de las Aves, Roberto Straneck, 1 mc. en boek
4. Tierstimmen, H.J.Eickhoff
3. De “Green Room”
Probleemstelling
Na de expeditie van april 1995 was het duidelijk dat mijn compositie “Zoophonia” een onderdeel zou worden van een grote tentoonstelling in het Modern Art Museum van Sao Paulo (MASP) en deze wijze van presentatie sloot bij voorbaat een conventioneel “luidspreker”-concert uit. Daarom was het nodig een audio-visuele vorm te creëren welke de waarneming van de bezoekers stimuleert en tevens twee onafhankelijke symbiotische ruimten zou scheppen voor de delen “Photos” en “Phönix” van “Zoophonia”.
Realisatie-visualisatie
Zoophonia’s “GREEN ROOM”
1995
T.M.Welling
De “Green Room”, het Engelse begrip voor een kleine kamer waar acteurs en actrices zich bevinden tijdens een voorstelling als ze niet op het toneel nodig zijn, neemt een centrale plaats in binnen de audio- installatie “Zoophonia”.
De “Green Room” is een in het midden van de tentoonstellingsruimte hangende groen fluwelen “klanklichtzuil” met een doorsnede van 1,5 meter en minimaal 4 meter hoog (afbeelding 1). Bij het betreden en verlaten van deze buis wordt een lichtlijn van twee fotocellen onderbroken waardoor het compositiedeel “Photos” hoorbaar wordt gemaakt.
De bezoeker van de “Green Room” bevindt zich in een fel, groen en warme licht. “Photos” wordt akoestisch afgeschermd in een diffuse ruimteakoestiek uitgezonden. Hier zijn de vogels en dieren die Hercule Florence in zijn “Zoophonia” beschreef de artiesten. De “Green Room” is de tijdtunnel naar Florence en de wereld tijdens zijn expeditie. Van buiten gezien torent de “Green Room” omhoog als een zwevende boomstamstronk die het plafond en de vloer niet raakt.
Het compositiedeel “Phönix” is te horen d.m.v. in de tentoonstellings-ruimte geplaatste purperrode luidsprekers. In deze ruimte is het licht niet fel. Alleen de luidsprekers worden omgeven door kunstlicht. De ruimte-akoestiek van “Phönix” heeft, in tegenstelling tot “Photos”, een duidelijk gescheiden stereobeeld.
De “Green Room” is een ruimte in een ruimte in een ruimte. Een verhaal uit het verleden in de wereld van Brazilië van 1995. Een klanklichtdroom omgeven door de akoestische landschappen van het heden. Twee tijdslagen worden geschetst welke de bezoeker gescheiden of met elkaar verbonden kan ervaren en waarnemen.
De “Green Room” wordt gemaakt i.s.m. Michael Fahres en James Rubery.
Michael Fahres, 4.8.1999
4.Beknopte informatie over “Zoophonia”
Tussen 1822 en 1829 werd in Brazilië de beroemde “Langsdorff” expeditie gehouden. In opdracht van de Russische Tsaar Alexander de 1ste ging de Duitse Baron Georg Heinrich von Langsdorff het achterland van Brazilië tot aan de Amazone onderzoeken. Hij werd vergezeld door wetenschappers en kunstenaars uit Rusland, Frankrijk en Duitsland.
Tussen 2 en 24 april 1995 volgde een groep Russische, Zuidamerikaanse en Duitse wetenschappers en kunstenaars op uitnodiging van het Goethe Institut Sao Paulo, na 166 jaar de sporen van Langsdorff’s expeditie.
Met het materiaal van deze twee expedities (o.a. schetsen, geschriften, schilderijen, tekeningen, foto’s, video en muziek) werd een tentoonstelling georganiseerd welke het culturele programma van de Duitse industriebeurs FEBRAL in Sao Paulo, Brazilië opende.
Deze tentoonstelling werd gehouden van 26.11.1995 tot 20.01.1996 in het MASP. (Modern Art Museum Sao Paulo)
Michael Fahres, een Duitse componist die al meer dan twintig jaar in Nederland woont en werkt, was op deze expeditie de geluidsontdekker en hij maakte over de expeditie de soundscape “Zoophonia”.
Om de compositie “Zoophonia” een optimale belevingswereld te bieden is de speciale installatie “Green Room” door de Nederlandse kunstenaar T.M.Welling ontworpen welke het de bezoekers mogelijk maakt de akoestische uitingen van het verleden en heden van de braziliaanse cultuur en maatschappij gedurende de laatste 166 jaar te ervaren.
De compositie “Zoophonia” werd financieel ondersteund door het Goethe Institut Sao Paulo en het Fonds voor de Scheppende Toonkunst in Amsterdam.
De “Langsdorff” expeditie 1995 was een zeer groot door het Goethe Institut in Sao Paulo georganiseerd project. Zij gaven ook een katalogus uit. Verder is een CD verschenen.
< rug
|
